گندم سیاه نام رایج دانه «باکویت» است.
نام علمی آن Fagopyrum esculentum و در گونههای دیگر با عنوان Fagopyrum tataricum شناخته میشود.
در انگلیسی Buckwheat گفته میشود.
این گیاه در گروه شبهغلات قرار میگیرد و از نظر گیاهشناسی غله واقعی نیست.
دانههای آن سهگوش و قهوهای رنگاند و در تهیه آرد، بلغور، نودل سوبا و دمنوش استفاده میشوند.
دانه باکویت چیست
دانه خوراکی گیاه باکویت است که پوستهای سخت دارد و داخل آن هستهای خوشخوراک قرار دارد.
به شکل خام، بوداده، پخته یا آرد کامل مصرف میشود. در قوام و مزه کمی شبیه دانه ارزن یا جو پرک است، اما ارزش غذایی متفاوت دارد.
آیا گندم سیاه گلوتن دارد؟
خیر، گندم سیاه بهطور طبیعی فاقد گلوتن است.
برای افرادی با رژیم بدون گلوتن و بیماران سلیاک انتخاب مناسبی است.
نکته مهم اینکه محصولات بدون گواهی ممکن است در حین فرآوری آلوده به گلوتن شوند، پس همیشه برچسب معتبر «فاقد گلوتن» را بررسی کنید.
تفاوت گندم سیاه با گندم و چاودار
- نوع گیاه: باکویت شبهغله است؛ گندم و چاودار غله واقعی.
- گلوتن: باکویت بدون گلوتن است؛ دو مورد دیگر حاوی گلوتناند.
- پروتئین: باکویت لیزین بیشتری دارد و پروتئینی کاملتر دارد.
- شاخص گلیسمی: پایینتر است، برای کنترل قند خون بهتر.
- کاربرد: باکویت در سوبا و گالت؛ گندم در نان مخمر؛ چاودار در نانهای تیره و متراکم.
ترکیبات و ارزش غذایی در ۱۰۰ گرم دانه خام
| ترکیب | مقدار |
|---|---|
| انرژی | 343 kcal |
| پروتئین | 13.3 g |
| کربوهیدرات | 71.5 g |
| فیبر | 10 g |
| چربی | 3.4 g |
مواد معدنی برجسته شامل منیزیم، منگنز و مس هستند.
ترکیبات مهم گیاهی: روتین، کوئرستین، دیکایرو اینوزیتول و فاگوپیرینها (در برگ و پوسته).
خیساندن دانه پیش از پخت باعث بافت نرمتر و کاهش تلخی طبیعی پوسته میشود.
خواص گندم سیاه برای بدن
کنترل قند خون: شاخص گلیسمی پایین و ترکیبات مفید کنترل دیابت.
سلامت قلب: روتین و فیبر به کاهش کلسترول و فشار خون کمک میکنند.
سلامت گوارش: فیبر محلول برای سلامت میکروبیوتای روده مفید است.
پروتئین کامل: دارای همه اسیدآمینههای ضروری، بهویژه لیزین.
آنتیاکسیدانها: ضد التهاب، کمک به پیشگیری از بیماریهای مزمن.
گندم سیاه در ایران
امروزه گندم سیاه در بازار محصولات سلامت و سوپرمارکتهای آنلاین بهصورت دانه، آرد و نودل موجود است.
کشت آن در ایران هنوز محدود است و بیشتر محصولات وارداتی هستند.
در بعضی مناطق، عسل گندم سیاه نیز یافت میشود.
طبع گندم سیاه
در طب سنتی، گندم سیاه طبع گرم مایل به خشک دارد.
برای افراد با مزاج گرم، بهتر است آن را با خوراکهای خنک مزاج مانند ماست یا سبزیجات ترکیب کنند.
کاربردهای غذایی
- کاشا: دانه پخته با سبزی یا روغن زیتون؛ غذای سنتی اروپای شرقی.
- نودل سوبا: نودل ژاپنی از آرد باکویت؛ اغلب با سبزی و سس سویا سرو میشود.
- پنکیک و گالت: آرد باکویت در پنکیکهای بدون گلوتن کاربرد دارد.
- نان ترکیبی: ترکیب آرد باکویت با آرد برنج یا ذرت برای نان نرمتر.
- دمنوش پوسته: پوستهی برشتهشده باکویت عطر آجیلمانند دارد.
ایمنی و نکات احتیاطی
- آلرژی: در برخی افراد احتمال حساسیت وجود دارد.
- مصرف برگ البته زیاد: ممکن است حساسیت پوستی یا نوری ایجاد کند؛ دانه خوراکی چنین اثری ندارد.
- آلودگی متقاطع: برای بیماران سلیاک فقط محصول دارای گواهی فاقد گلوتن مجاز است.
پرسشهای متداول
۱. گندم سیاه به انگلیسی چیست؟
Buckwheat.
۲. نام علمی گندم سیاه چیست؟
Fagopyrum esculentum.
۳. آیا مناسب بیماران سلیاک است؟
بله. بهصورت طبیعی فاقد گلوتن است.
۴. تفاوت با جو دوسر چیست؟
هر دو برای رژیم بدون گلوتن کاربرد دارند؛ اما جو دوسر ممکن است آلوده به گلوتن شود.
۵. بهترین نوع مصرف برای کنترل قند؟
دانه کامل پخته یا آرد کامل با فیبر طبیعی.
سلام، باکویت در ایران به گندم سیاه معروف است، چطور است که باکویت شما دانه اس زرد رنگ است؟ لیشتر شبیه دانه سورگوم است تا باکویت؟ میشه توضیح بدهید که چرا رنگ دانه اش زرد است؟
سلام، دانه باکویت که مجموعه اسپادانا سورن اروین عرضه میکند زردرنگ نیست! دقت بیشتر عنایت بفرمایید تصویر داخل محتوا مربوط به بخش “تفاوت گندم سیاه با گندم و چاودار” است که در همین تصویر buckwheat (باکویت یا گندم سیاه) مشخص است گه چه رنگی دارد.
موفق باشید